Mort de Cristina Calderón : darrèra locutora de la lenga iagan

Publié le Le samedi 19 février 2022 à 08h08

captura-de-pantalla-2022-02-18-a-les-11.54.07.jpg

Qu’es mòrta a 93 ans Cristina Calderón Harban, la darrèra persona que parlava la lenga deu pòble iagan, a l’extrèm sud deu Chile. En 2009, l’UNÈSCO l’avoc hornida a la lista deus “tresaurs umans vius”. Ara, sa desaparicion, dimècres passat, a provocat fòrça reaccions en Chile e en lòc mes, rapòrta lo blòg esperantofòn Neniam Milito inter ni que cita la television chilena 24 horas e tanben France 24.

Sonada “la menina Cristina”, venguec un simbòl de la resisténcia culturala deus pòbles indigènas de Chile. “Soi la darrèra persona que parla la lenga iagan. D’autres la comprenan mes la parlan pas e la saben pas coma jo”, diguec Cristina Calderón Harban aus jornalistas en 2017.

Dinc aus darrèrs ans de sa sua vida, se consacrec a l’artisanat e capitec a transméter a ua de las soas arrèrhilha e ua neboda una grana part de las soas coneishenças d’aquera lenga. Totun, s’agís d’ua lenga non escricha e, segon l’antropològ Maurics van de Maele, “las autas generacions coneishan pas la lenga au nivèu de Cristina.”

Lo president de Chile, Gabriel Boric, a escrich sus Twitter que planh la mòrt de Cristina Calderón Harban, e a soslinhat que “sa tendressa, sos ensenhaments e sas lutas deu sud deu Mond estant, ont tot comença, demoraràn vius per totjorn”.

La hilha de Cristina Calderón Harban, Lidia González Calderón, es la vicepresidenta de convencion ciutadana que redigís la navèra Constitucion de Chile. Qu’a dit que la mòrt de la soa mair “es una trista novèla peus iagans”, Tanben responoc que tot lo trabalh que hè adara a l’Assemblada Constitucionala lo hè “en son nom”.

La convencion ciutadana que redigís la navèra Constitucion deu país es compausada de 155 membres dont 17 son de representants deus pòbles originaris : sèt mapuches, dus aimaras, un rapanui, un quíchoa, un atacama, un diaguita, un còla, un kaweska, un iagan e un chango. Segon lo recensament de 2017, lo 12% de la populacion chilena es indigèna, dont los 80% son de mapuches.

Los iagans se considèran coma los abitants mes meridionaus de la planeta despuish lor arribada hè mes de 6 000 ans au Cap Hòrn e dens l’Illa Granda de la Tèrra de Huec, a l’extrèm sud d’America. Quan los europèus colonizèran lor territòri, èran a pena 3500 abitants. Puish, devèrs lo sègle XIX, lo nombre de iagans se redusí fòrça a causa de las malaudias portadas peus colons.